روزنامه تهران امروز
دو رمان مشهور ادبيات عرب به زودي منتشر ميشوند
رضا عامري، منتقد و مترجم گفت: كتاب «خاطرات تن» نوشته احلام مستغنانمي و «وراجي روي نيل» نوشته نجيب محفوظ به زودي توسط نشر افراز منتشر ميشود.
وي در گفتوگو با مهر گفت: رمان «خاطرات تن» نوشته احلام مستغنانمي نويسنده الجزايري، طي يك يا چند هفته ديگر توسط نشر افراز به بازار ارائه ميشود.
اين رمان 500 صفحهاي درباره داستان جنگ آزاديبخش الجزاير است و در لبنان در عرض 5 سال به نوبت به چاپ سيام رسيد. وي افزود: اين كتاب، شامل يك رمان عاشقانه، آوانگارد و خوشخوان است كه قرار است يك فيلم سينمايي بر اساس داستان آن تهيه شود. شايد اولين بار است كه چنين رماني با اين مضمون و اين حجم، از زبان عربي به فارسي ترجمه ميشود.
با صادق كرميار درباره رمان «ناميرا» حرف زدهايم؛
به شعور نويسندگان احترام بگذاريم
اولين روايت و اثر هنري از واقعه عاشورا را حضرت زينب (س) خلق كرد و پس از آن آثار مختلفي در توصيف و توضيح اين واقعه در قالبهاي مختلف هنري خلق شد. سعي من بر اين بود كه در «ناميرا» رويكرد متفاوتي به اين واقعه داشته باشم. تفاوت عمده اين كتاب با ديگر آثار منتشر شده در اين رابطه ترديدي است كه در ذهن مخاطبين و خوانندگان اين كتاب شكل ميگيرد
نسترن سليماني
تهران امروز
صادق كرميار از آن دست نويسندگاني است كه در آثار خود دغدغههاي مذهبي و تاريخي فرهنگ مردم ايران را با نگاهي تازه و متفاوت به تصوير ميكشد. تحصيلات دانشگاهي كرميار در رشته الهيات بوده و زمينه كاري او ادبيات داستاني و رمان است. نويسنده و سردبير برنامه ادبي راديو با نام «درامتداد شب» طي سال گذشته به خاطر نگارش رمان «ناميرا» شایسته تقدیر در بيست و هشتمين دوره جايزه كتاب سال جمهوري اسلامي ایران شناخته شد. اين رمان در قالب داستاني خيالي جواني را به تصوير ميكشد كه در آستانه واقعه عاشورا در ميان دو طرف ماجرا مانده است و به درستي نميداند كه حق را در كدامين سوي اين ميدان بجويد. كرميار در اين اثر از زاويهاي جديد به بخشي از تاريخ اسلام و شيعه ميپردازد كه مهمترين اصل در فرهنگ و باور يك ملت محسوب ميشود. با اين وصف ناميرا را ميتوان يكي از آثار برجسته در زمينه ادبيات داستاني به شمار آورد. صادق كرميار در گفتوگو با تهرانامروز به اين كتاب پرداخته است.
درون مايه اصلي كتاب «ناميرا» چيست و در چه فضايي اتفاق ميافتد؟
اين كتاب داستان ترديد آدمهاست و حال و هواي جواني به نام «عبداللهبن عمير» را روايت ميكند كه به دنبال حقيقت است و ميخواهد بداند در جريان جنگ امامحسين (ع) و يزيد در واقع حق با كدامشان است. و در آخر تصميم ميگيرد براي مقابله با كفار به جنگ يزيد برود.
از طرفي ديگر داستان به بيان خلق و خوي مردم كوفه، خودخواهي و طلبكار بودن آنها ميپردازد و مهر تاييدي است بر كلامي از حضرت علي (ع) كه فرمودند: «نه خدا از مردم كوفه راضي بود و نه آنها از خدا.» در آخر هم داستان به اين سو ميرود كه چگونه مردم كوفه در راه خودخواهي و براي رسيدن به آرزوهاي خود امام حسين (ع) را قرباني ميكنند.اين اثر برداشتي داستاني از يك واقعه تاريخي است و ويژگي بارز آن روايت بدون تحليل شخصي نويسنده است.
«ناميرا» در واقع نگاهي از بيرون است به حقانيت و عدالت و من سعي كردم داستان حول اين دو اصل بچرخد.در طول تاريخ به شيوههاي مختلف به واقعه عاشورا و ماجراي جنگ امام حسين(ع) پرداخته شده است.
تاكنون بارها در ادبيات و عرصههاي ديگر هنري به موضوع جنگ امام حسين (ع) پرداخته شده، به نظر شما چه رويكردي اين اثر را با ديگر آثار در اين زمينه متمايز ميكند؟
اولين روايت و اثر هنري از اين واقعه را حضرت زينب (س) خلق كرد و پس از آن آثار مختلفي در توصيف و توضيح اين واقعه در قالبهاي مختلف هنري خلق شد.
سعي من بر اين بود كه در «ناميرا» رويكرد متفاوتي به اين واقعه داشته باشم. تفاوت عمده اين كتاب با ديگر آثار منتشر شده در اين رابطه ترديدي است كه در ذهن مخاطبين و خوانندگان اين كتاب شكل ميگيرد.
دغدغههايي كه شما را به نوشتن رمان «ناميرا» ترغيب كرد چه چيزهايي بودند و چقدر اين دغدغهها را به انتظارات خوانندگان اثر نزديك ميدانيد؟
قبل از هرچيزي دغدغه اصلي من ادبيات و زبان بود و هنگام نگارش كتاب براي رسيدن به زبان دلخواهم شاهنامه ميخواندم تا از زبان آن تاثير بپذيرم. شايد به ظاهر ربطي به زبان كتابم نداشته باشد اما ريشه ادبيات ما در اين كتاب است.دغدغه ديگرم در اين كتاب يافتن پاسخ سوالات شخصي خودم بود. در واقع جستوجوگر اصلي در اين اثر خود من بودم. به نظرم مخاطبين اصلي اين كتاب هم به دنبال يافتن پرسشهايشان در اين كتاب هستند و پرسشهاي ذهني من دغدغه ذهني آنها نيز هست. من در اين كتاب تلاش كردم چيزي را به خواننده ديكته نكنم و خواننده را پا به پاي خودم به يافتن حقيقت بكشانم.
با توجه به رمان «ناميرا» كه در حوزه دين و تاريخ اسلام است، به شخصه چه نويسنده و آثاري را در اين زمينه ميپسنديد؟
به نظر من در زمينه ادبيات ديني «سيد مهدي شجاعي» در بهترين جايگاه قرار دارد، شجاعي تمام كتابهايش را با اشراف كامل به موضوع نوشته است و هر آنچه را كه بايد به خواننده انتقال ميدهد به طور مثال كتاب «سقای آب و ادب» كه كتابي درباره حضرت ابوالفضل(ع) است، كتابي جامع و كامل است و اطلاعات بسيار دقيقي درباره حضرت ابوالفضل (ع) به مخاطب ميدهد.يكي ديگر از آثار وي «كشتي پهلو گرفته» است كه به شخصه هروقت آن را خواندم به شجاعي براي نوشتن اين كتاب غبطه خوردم. شجاعي همه زندگي و وقتش را صرف ادبيات ديني كرده، وي حتي در كتب غير ديني هم نگاهي ديني داشته و ثابت كرده هم ادبيات را خوب ميشناسد و هم اشراف كاملي به دين و مذهب دارد.
شما سالهاست كه در زمينه ادبيات فعاليت داريد و آثار مختلفي را وارد بازار كردهايد، با توجه به اين فعاليتها شما مشكلات عمده در اين حوزه را چه مواردي ميدانيد و چه راهكاري را براي رفع اين مشكلات و ارتقاي ادبيات در كشور پيشنهاد ميكنيد؟
به نظر من مشكل بزرگ ادبيات امروز ايران اين است كه نويسندگان نسبت به اتفاقات، پرداخت كاملا شهودي دارند.اگر نتوانيم به اتفاقات و داستانهاي ديني در طول تاريخ كه قبل از اين آنها را پذيرفتهايم و با آنها آشنايي داريم، درست بپردازيم و ساختار داستاني آن را به بهترين شكل عرضه كنيم، اثر به جاي جذب مخاطب و نشان دادن ارزشها به اثري ضد ارزش تبديل ميشود و مخاطب را از ادبيات ديني دور ميكند. همانطور كه ميدانيد در اسلام مضامين انساني و اتفاقات بسياري وجود دارد كه در طول تاريخ به آنها پرداخته شده اما تعداد زيادي از آنها با استقبال عمومي مواجه نشده، من دليل آن را عدم اشراف كامل نويسندهها و خالق اين آثار بر موضوعات ديني و تاريخ اسلام ميدانم. اين آثار به جاي كاركرد مثبت در جامعه كاركردي منفي دارند و ادبيات ديني را دچار فرسايش ميكنند. در همين راستا اگر نويسندگان نگرش كامل و جامعي به موضوعات و اتفاقات ديني و تاريخي اسلام داشته باشند، ادبيات ديني ما با استقبال مخاطبين روبهرو ميشود، اما نقص در هريك از اين دو مورد باعث فرسايش و عدم موفقيت ادبيات ديني ما ميشود.
از ديگر مشكلات ما كه باعث از دست دادن مخاطبين در اين حوزه ميشود، موضوع توزيع و عرضه كتاب در بازار است. اگر كتابي به موقع در بازار عرضه نشود و معرفي آن به خوبي صورت نپذيرد مخاطبين كاهش مييابند و تقاضا كم ميشود. به طور مثال آخرين اثرم با عنوان «غنيمت» كه درباره حمله آمريكا به عراق و نسبت و وجوه مشترك آن با جنگ تحميلي عراق عليه ايران است؛ با مميزي ارشاد روبهرو شد و در زماني نامناسب وارد بازار شد كه همين امر باعث شد اين اثر مظلوم واقع شود و توجه چنداني به آن نشود.
هماكنون در حال چه كاري هستيد و داستان اين كتاب در چه فضايي اتفاق ميافتد؟
كاري در دست چاپ دارم به نام «دشتهاي سوزان» كه مجوز آن هنوز صادر نشده، اميدوارم به زودي منتشر شده و وارد بازار شود. اين كتاب قرار است توسط نشر نيستان منتشر شود. موضوع اصلي اين كتاب وقايع تاريخي ايران در جنگ جهاني اول است، هنگامي كه آيتالله يزدي فتواي جهاد عليه انگليس را صادر كردند و خوزستانيها وارد جنگ شدند. اين كتاب اثري است كه به شخصه علاقه خاصي به آن دارم.
در آخر انتقاد شما به شرايط موجود در ادبيات فعلي كشور چيست؟
انتقاد من از شرايط موجود در ادبيات شامل حال مسئولان فرهنگي ميشود، من ميخواهم كه به شعور نويسندگان احترام بگذاريم و مسئولان مطمئن باشند كه نويسندگان كمتر از آنها دلشان به حال ادبيات نميسوزد.
محمدعلي علومي:
در ادبيات امروز نويسنده حرفهاي نداريم
محمد علي علومي كه به تازگي رمان «سوگ مغان» را منتشر كرده در گفتوگو با تهران امروز از چاپ رمان جديدش خبر داد. وي گفت رمان جديدش با عنوان «خانه كوچك» رماني «مردمپسند» است كه به مسائل و مشكلات جوانان ميپردازد. علومي يكي از مشكلات امروز جوانان را مسئله اعتياد دانست و گفت: «در اين رمان مسائل عاطفي و احساسي با موضوع اعتياد گره ميخورد و نشان ميدهد كه چگونه عواطف و احساسات به بيرون رفتن از دام اعتياد كمك ميكند.» وي درباره رمانهاي مردمپسند در ايران صحبت كرد و عنوان كرد: «به نظر من به كار بردن واژه «عامهپسند» براي برخي از آثار مناسب نيست چرا كه اين واژه بار تحقيرآميز دارد و توهين به مردم است، ميتوان به جاي آن از واژه مردمپسند استفاده كرد.» وي در ادامه گفت: «در ادبيات معاصر ايران رشد و هماهنگي به درستي صورت نپذيرفته و با كمبود آثار مردم پسند مواجه هستيم و اغلب آثار براي مخاطبين خاص نوشته ميشوند، اين در حالي است كه بزرگترين آثار ادبيات جهان براي مردم عادي نوشته شدهاند.» علومي با اعلام اينكه بازار ادبيات ايران با ركودي مواجه است كه دليل آن ادبيات روشنفكري حال حاضر در كشور است و افزود: «جريان روشنفكري ادبيات ايران به علت گريز از مسائل عاطفي و روز جوانان باعث شده ادبيات مخاطبين عادي خود را از دست بدهد و چاپ افت كند و بازار كتاب با ركود مواجه شود.»
علومي به سير ادبيات در طول تاريخ ايران اشاره كرد و گفت: «در دوره مشروطه ادبيات درگير مسائل سياسي شد و محور اصلي همه داستانها مبارزه و ظلمستيزي قرار گرفت، اين جريان در دوره خودش خوب بود اما در حال حاضر نياز جامعه تغيير كرده و نبايد به اين موضوعات پرداخت. آثار ارجمندي از ادبيات مردمپسند در تاريخ ادبيات ايران وجود دارد و بايد تعادل ميان آثار ادبي مردمپسند و ادبيات روشنفكري به وجود بيايد، اما متاسفانه نويسندگان حرفهاي در اين زمينه وجود ندارند و خيلي كم اين اتفاق ميافتد، البته نويسندگاني بودند كه توانستند به خوبي از پس اين موضوع بربيايند و ادبيات مردمپسند و روشنفكري را باهم پيوند بزنند كه يكي از آنها «احمد محمود» است اما متاسفانه امثال «احمد محمود» در ايران خيلي كم هستند و ادبيات به سمتي ميرود كه براي عموم مردم خوشايند نيست.»
علومي درباره آخرين اثري كه وارد بازار كرده است گفت: «چند ماهي از انتشار «سوگ مغان» ميگذرد و در اين مدت فروش آن مطلوب نبوده االبته من انتظاري هم براي فروش بالاي اين رمان ندارم چرا كه اين رمان خاصي است و با زبان استعاري تاريخ ايران را بازگو ميكند.» وي در ادامه گفت: «خودم نميدانم اين كار چقدر موفق بوده چون من تجربه خاص در زمينه ادبيات استعاري نداشتم و منتظر نقد منتقدين هستم.»
محمدعلي علومي از رمان ديگرش با عنوان «پريباد» صحبت كرد كه منتظر مجوز چاپ آن است و اعلام كرد: «اين رمان با آثار ديگرم فرق دارد و به نوعي سبك آن رئاليسم جادويي است. در اين رمان عناصر اساطيري با زباني استعاري به تصوير كشيده شدهاند.»
اگر سعدي نبود، حافظ هم نميبود
بزرگداشت سعدي در دانشگاه آزاد اراك برگزار شد و در اين مراسم رئيس دانشكده علوم انساني دانشگاه آزاد اراك گفت: در زمينه شعر و ادبيات فارسي شاعراني داريم که مايه افتخار کشور ايران هستند، شاعراني مثل مولوي، حافظ و سعدي و... اين شاعران جايگاهي بس رفيع در کشور ايران و همچنين در جهان دارند. دانشجويان ما بايد اين افتخارات را بشناسند و مانند سرمايههاي ملي آنان را ارزشمند بدارند. در ادامه اين مراسم دكتر دادبه استاد دانشگاه به سخنراني پرداخت و گفت: با درايتي که بر حافظ دارم، اعتبار کسب کردم و اگر حافظ نبود، سعدي بود؛ ولي اگر سعدي نبود، حافظ هم نميبود.
دكتر دادبه افزود: در کشور اطلاعات در مورد شاعران و نويسندگان ايرانزمين بسيار کم است و اين بياطلاعي است که باعث ميشود اطلاعات نادرست در اختيار همگان قرار گيرد. حال ما با اين اطلاعات ميخواهيم جلو تهاجم فرهنگي را بگيريم، نميدانم معلمها چه ميکنند، در آن زمانها ما با معلم هماورد بوديم و معلمها هم با ذوق و علاقه دانشآموزان را تربيت ميکردند. وي عنوان كرد: در 60 - 50سال اخير اين سعدي است که ورد زبانها بوده و نه اينکه حافظ فراموش شده باشد.
همه شاعران ما متفکر و فيلسوف و حکيم بودهاند و نگران آينده و وضع موجود؛ اما شايد سعدي اين مقوله را بيشتر نمايان کرده که همان مدينه فاضله سعدي است که افلاطون و ابن سينا با يک روش کلاسيک اين آرمانشهر را توصيف کردهاند. سعدي بدون ترديد با هدف آرمانشهرسازي و نشان دادن وضع شهر وارد ميدان شده و بوستان و گلستان او در خدمت اين مسئله بوده است. دادبه در پايان افزود: يکي از کارهايي که غزل ميکند، در خدمت آرمانشهر است و توصيف زندگي عاشق و تعليم زندگي عاشقانه و تصويري دلپذير از آنکه در غزلهاي سعدي از وصال تا هجران و غم تا شادي را دربر ميگيرد و سعدي در آرمانشهر اينها را تدارک ميبيند و اگر آرمانشهر اينطور باشد، به راستي که زندگي گلستان است.
درمانگري با كلمه و ادبيات
حسن فرهنگي
تهران امروز
طراح مكتب «كلمات روان درمانگر» بر اين باور است كه زندگي انسان با شكل گيري انواع كلمات در ذهن اوست. هر كلمه خاستگاه خود را دارد كه ميتواند در روان انسانها تاثير بگذارد.
در نظر ايشان همه چيز در هستي از كلمه شكل ميگيرد و وضعيت و حال و روان انسان ارتباط مستقيم با كلماتي دارد كه در ذهن او مرور ميشود. اين كلمات ميتواند بر ساخته ذهن خود فرد باشد يا از بيرون بدان وارد شده باشد. در هر حال، انسان رفتارهاي خود را با سببسازي به نام كلمه نشان ميدهد. پس پيش از اينكه بخواهيم در رفتار او دقت كنيم نخست بايد كلمات فردي يا قومي او را يافته و با رديابي آنها به روان وي برسيم. ادعاي روش «كلمه درماني» اين است كه نه تنها ميتواند به بهبود بيماريهاي رواني افراد كمك بكند بلكه بيماريهاي رواني قومي را نيز ميتواند بهبود ببخشد. اين روش درماني به انسان به عنوان بيمار نگاه نميكند، بلكه او را موجودي صاحب زبان ميداند كه كلماتي در ذهنش قرار گرفته كه جابهجايي اين كلمات روان او را دستخوش مصائبي ميكند. در حقيقت از منظر اين نگرش همه انسانها در زندگي بحرانهايي دارند كه با شناخت كلمه قادر خواهند شد مشكلات و بحرانهاي خود را از بين برده وسلامت خود را به دست آورند. بشر از ديرباز قدر كلمه را دانسته و جايگاه آن را ارج نهاده است و نگرش «كلمه درماني» هر چندكه با تجميع مباحثي عرفاني، روانشناختي، فلسفي و ادبي سعي دارد به عنوان مقوله ميان رشتهاي مطرح شود اما استحكام خود را از نظريه پردازان و مكاتب پيشين گرفته است.
حسن فرهنگي براي ايجاد مبناي نظري براي كلمه درماني به تاثير كلمه در مكاتب و اديان نيز اشاره ميكند و بر اين باور است كه هيچ انديشمندي بدون باور به كلمه نميتواند انديشه خود را ترويج دهد.
از نظر ايشان تمامي مكاتب ونحلههاي فكري بدون اينكه اصل را براصالت كلمه بگذارند با محور قراردادن كلمه در نوشتار وگفتاراين مسئله را به اثبات رساندهاند.( در حقيقت هيچ تفكري و هيچ مكتب و ديني وجود ندارد كه در آن باورها و اعتقادات و روشهاي آن مكتب يا دين توسط كلمه القا نشده باشد.) فراتر از اين بسياري از مكاتب نظر خود را در مورد كلمه بيان كردهاند. به فرض دين اسلام معجزه خود را كلمه (قرآن) ميخواند و با تكيه بر اين معجزه ميخواهد انسان را به سعادت برساند. در قرآن آيات متعددي وجود دارد كه پيامبر (ص) را به گفتن واميدارد. «نون والقلم و مايسطرون» انسان را به كلمه و قلم سوگند ميدهد. با كلمات كه مفاهيم رمزي دارند بر وزانت كتاب ميافزايد. الف- لام – ميم. كلماتي از اين دست به كرات در ابتداي بعضي از سورهها مطرح ميشود و بدون اينكه مستقيم به اهميت كلمه بپردازد جايگاه آنرا نشان ميدهد.
در انجيل نيز كلمه همين جايگاه را دارد. اين عبارت به تنهايي اهميت كلمه را نشان ميدهد. «نخست كلمه بود – كلمه نزد خدا بود – كلمه خود خدا بود!»
با پذيرش نظريههاي مكتب «كلمات روان درمانگر» با زيرشاخههاي متعدد آن آشنا ميشويم و ميتوانيم روان رنجور انسان را بدون اينكه نيازي به مطب روانپزشكان داشته باشند در اتاق مطالعهشان درمان كنيم. اين نوع درمانگري نيازي به روان درمانگر نيز نخواهد داشت چرا كه كلمه به خودافزايي و بازتوليد مفاهيم اقدام ميكند كه طراح اين نگرش در كتابهاي دوازده گانه بدانها پرداخته است.
خبر
ضبط خاطرات چهرههاي تاثيرگذار دهه 1360
مرتضي ميردار، مسئول بخش تاريخ شفاهي مركز اسناد انقلاب اسلامي گفت: اطلاعات مردم نسبت به جريانشناسي در تاريخ انقلاب محدود است. بنابراين هر ساله در اين مركز منابع مرتبط با جريانهاي سياسي با تكيه بر خاطرات افراد گردآوري ميشوند.
به گزارش ايبنا، ميردار با اشاره به اهميت ضبط خاطرات كساني كه اطلاعات دست اول از حوادث قبل از انقلاب دارند، تصريح كرد: در مركز اسناد انقلاب اسلامي بر اساس فعاليتهاي پژوهشي، براي هر يك از دورههاي تاريخي اسناد تازهاي به دست ميآيند و با اين اسناد افراد جديدي شناسايي ميشوند. مسئول بخش تاريخ شفاهي مركز اسناد انقلاب اسلامي با تاكيد بر ضبط خاطرات افراد تاثيرگذار در دهه 1360 اضافه كرد: حدود 18 هزار ساعت مصاحبه ضبط شده در آرشيو خاطرات اين مركز موجودند كه تدوين و انتشار آنها، پس از اطمينان از عدم انتشار پيشين آنها توسط نهادهاي ديگر و بر اساس مناسبتهاي تقويمي و موضوعي صورت ميگيرند. مرتضي ميردار ادامه داد: روايتهايي از چهرههاي لشكري و كشوري درباره جنگ تحميلي عراق عليه ايران، از جمله موضوعهاي در دست تدوين و آمادهسازياند. وي در پايان با تاكيد بر ضرورت تبديل خاطرهگويي به فرهنگ در بين مردم اظهار داشت: هركسي شعاعي دارد كه ممكن است در آن فضا حادثهاي رخ داده باشد، بنابراين همه مردم بايد به ثبت خاطراتشان اهتمام ورزند.
كار حرف «الف» لغتنامه فارسي
در تابستان تمام ميشود
عضو هيات مولفان موسسه لغتنامه دهخدا از انتشار بيست و نهمين و آخرين جزوه از حرف «الف» لغتنامه فارسي در تابستان امسال خبر داد. ايرج مهركي درباره روند تدوين اين لغتنامه گفت: آخرين جزوه مربوط به حرف «الف» لغتنامه فارسي يعني جزوه بيست و نهم تا آخر تابستان منتشر ميشود و با انتشار اين جزوه، كار مربوط به حرفهاي «آ» و «الف» تمام ميشود. وي افزود: يك جزوه از حرف «ب» هم تاكنون چاپ شده و به زودي احتمالاً تا آخر بهار جزوههاي دوم و سوم آن هم به زير چاپ ميرود. به گفته اين عضو هيات مولفان موسسه لغتنامه دهخدا حرف «ب» لغتنامه فارسي در سه مجلد 1000 صفحهاي تدوين خواهد شد.مهركي درباره تدوين ديگر حروف اين لغتنامه هم گفت: ترجيح ما اين است كه كار جزوههاي مربوط به هر كدام از حروف تمام شود آنوقت تدوين فيشهاي ديگر حروف را آغاز كنيم.به گفته مسئولان موسسه لغتنامه دهخدا، اين لغتنامه فارسي بزرگترين و كاملترين لغتنامهاي است كه تاكنون به زبان فارسي تاليف شده است.
